Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, bir kültür akademisi niteliğinde olup Türk kültürü üzerinde araştırma, yayın, tanıtım, teşvik ve ödüllendirme faaliyetlerini sürdürmekte, devletin ve toplumun öncelikleriyle yakından ilgilenmektedir.

Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, kurulduğu günden bu yana yüzlerce yayın yapmış, yurt içi ve yurt dışında çok sayıda konferans ve bilimsel toplantı düzenlemiş, belgeseller hazırlamıştır. Aynca, bugüne kadar edebiyat, sanat tarihi, tiyatro, resim, Türk müziği ve iletişim dallarında  ödüllü yarışmalar açarak Türk kültürü üzerinde  araştırma yapanlara teşvik mahiyetinde ödüller vermiştir. Desteklediği küçük projelerin yanında, Kurum bünyesinde uluslararası nitelikte, kapsamlı projeler de yürütmektedir.

Ülkemizin kültürel ve doğal mirasının korunması, değerlendirilmesi, taşınması ve gelecek kuşaklara aktarılması konusunda, bilim ve kültür kurumlarına büyük sorumluluklar düşmektedir. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, bu sorumluluğun bilinciyle diğer kurumlarla iş birliği içinde faaliyetlerini sürdürmektedir.

 

 

• ÇOCUKLAR İÇİN TÜRK MASALLARINDAN SEÇMELER PROJESİ

Çocuklar için Türk Masallarından Seçmeler Projesi, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığınca yürütülmekte olan kapsamlı bir araştırma ve yayın projesidir. 2018 yılından bu yana yürütülmekte olan proje Cumhurbaşkanlığınca sahiplenilmiş ve yatırım programına alınmıştır.

Kültür tarihimizin sözlü anlatım geleneği içerisinde masalların yeri önemlidir. Başlangıçta yetişkinler arasında anlatılan masallar, zamanla çocuklara hitap eden bir tür hâline gelmiştir.

Türkiye’de çocukların okuduğu, dinlediği veya seyrettiği masalların pek çoğu Batı kökenlidir.  Zengin masal mirasımızın sahipsiz kalmasını önlemek ve Türk masallarının çocuklara özel yeniden kaleme alınıp basılması ve her türlü vasıta ile dağıtılması önemlidir.

Bu projenin amacı, uzman bilim insanlarında Türk masalları arasından seçilen en güzel masalları çocuklarla buluşturmaktır. Gayemiz, belli yaş aralıklarındaki çocuklarımıza masallar vasıtasıyla değerlerimizin benimsetilmesi ve bu değerlerin ülke genelinde hakim kılınmasıdır. Böylece Türk çocuklarının kendi anlatı geleneğimizin önemli bir unsuru olan masallarımızı öğrenip kültür mirasımıza sahip çıkmaları sağlanacaktır. Artık anneler ve babalar çocuklarını kendi masallarımızla uyutsun, kendi masallarımızla büyütsün istiyoruz.

Türkiye’de Türkçe okunup anlatılan ve derlenip basılan masallar bu proje kapsamındadır. Alanın uzmanları tarafından belirlenen ölçütlere sahip masallar projenin temel kaynağını oluşturmaktadır. Bu masallar arasından çocuklara uygun olduğu kanaatine varılan metinler projede görev alan bilim insanlarınca seçilmektedir. Profesyonel yazarlarca 6-10 yaş aralığındaki çocuklara özel yeniden kaleme alınan masallar pedagoji ve çocuk psikolojisi uzmanlarının danışmanlığında olgunlaştırılmaktadır. Uzman bilim insanları gözetiminde illüstratörlerce resimlenen masallar bir plan dahilinde basılıp set hâlinde veya tek tek çocuklara dağıtılmaktadır.  

PROJE YAYINLARI

1. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler – I

Projenin ilk aşamasında 5 masal seçilmiş ve 2019 yılında yayımlanmıştır. 1- Ak Kız ile Kara Kız, 2- Kaplumbağa Yavrusu, 3- Dilek Taşı, 4- Gökten Gelen Kirazlar ve 5- İhtiyar Balıkçı. Prof. Dr. Başak Uysal tarafından yeniden yazılmış, M. Belen Siperoğlu tarafından resimlenmiş ve Ömer Çakır tarafından seslendirilmiştir. TBMM’nin açılışının yüzüncü yılı vesilesiyle Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramında ücretsiz dağıtımını yapılmıştır. Bu masallar 2023 yılında tekrar basılmıştır. Ayrıca her bir masal seslendirilmiş ve karekod vasıtasıyla dinleme imkânı sağlanmıştır. Bu masalların animasyonları da yapılmıştır. Türkçenin yanı sıra Fransızca, İngilizce, Rusça, Arapça, Farsça, Almanca, Japonca ve İspanyolca seslendirilen bu animasyonlara Youtube üzerinden açtığımız @akmbcocuk kanalından erişebilirsiniz.

2. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler – II

Projenin ikinci aşamasında 10 masal seçilmiş ve 2021 yılında yayımlanmıştır. 1- Altın Dilli Kız, 2- Uğur Böceği ve Karınca, 3- Gümüş Yeleli Aslan, 4- Neredesin Buradayım, 5- Yeraltında Dünya Var, 6- Üç Öğüt, 7- Menekşe Sesli Kız, 8- Konuşan Yaprak, 9- Tın Tın Kabacık ve 10- Sihirli Çekiç. Bu masalları Prof. Dr. Başak Uysal yeniden yazıp  M. Belen Siperoğlu ve Seda Tezcan resimledi. Mehmet Tahir ikiler de seslendirdi. Bu kitaplar ayrıca, özel çocuklarımız için braille alfabesi ile tekrar basıldı. Metinler İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça, Farsça, Rusça İspanyolca ve Japoncaya çevrilerek seslendirildi, www.akmb.gov.tr üzerinden erişime açıldı.

 

3. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler – III

Projenin üçüncü aşamasında yine 10 masal seçilmiş ve baskısı 2023 yılında yapılmıştır. 1- Üç Kardeş, 2- Gölgesini Kaybeden Tilki, 3- Üzümlü Köy, 4- Keloğlan ve Tarhana Tozu, 5- Beyaz Güvercin, 6- Altın Pullu Balık, 7- Artsın Eksilmesin Taşsın Dökülmesin, 8- Deniz Kızı, 9- Yumurta Kabuğu ve Çoban Kızı, 10- Menekşe Sesli Kız ve Bülbüller. Prof. Dr. Başak Uysal yeniden yazdı. M. Belen Siperoğlu ve Seda Tezcan resimledi. Tuğçe Tece ve Ayça Yücesoy da seslendirdi. Metinler İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça, Farsça, Rusça İspanyolca ve Japoncaya çevrilerek seslendirildi, www.akmb.gov.tr üzerinden erişime açıldı.

 

• TÜRK MASAL KÜLLİYATI PROJESİ (TÜMAK)

Türk Masal Külliyatı Projesi, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığınca yürütülmekte olan kapsamlı bir araştırma ve yayın projesidir. Kısa adı TÜMAK, simgesi “anka kuşu”dur.

Masallar anlatılmaya ve dinlenmeye değer kılan özellikleri ile günümüze dek yaşatılmış olsa da  teknolojinin gelişmesiyle unutulmaya yüz tutmuştur.  Sözlü kültürde önemli bir yeri olan masal türünün sayılamayacak kadar çok işlevi bulunur. Kuşaklar arası kültür aktarımı, Türk toplumunun kültürel kodlarının ve insanlığın ortak değerlerinin yaşatılması, bireylere eğlenme imkânı tanıması, insanları sıkıntılarından uzaklaştırarak psikolojik rahatlama sağlaması, bireyin mensubu olduğu toplumun ideal davranışlarını benimsemesi ve teknolojik gelişmelere ilham kaynağı olması hemen akla gelen işlevlerdir. 

Türk Masal Külliyatı Projesi ile bilim toplumu olmanın göstergelerinden biri olan “var olanın kıymetini bilme” anlayışına uygun olarak ilk etapta Türkiye’den derlenecek masalların  bir araya getirilmesine çalışılmaktadır. Bir külliyat kapsamında toplanan masalların, başta masal severler olmak üzere alandaki araştırmacılara, eğitimcilere, yazarlara, çizerlere ve bilim ve sanat dünyasına hizmet etmesi ümit edilmektedir.

Bu proje, öncelikli olarak “Türkiye Sahası” masallarını kapsamaktadır.  Bu sayede ülkemiz sınırları içerisindeki Türk masalları araştırılıp derlenmekte, uygun görülenlerin fiziki ve/veya dijital olarak yayımlanması, resmî genel ağ sayfalarından erişime açılması ve korunarak nesilden nesile aktarılması sağlanmaktadır. Türk masallarıyla ilgili bütün araştırmalar, tezler, derlemeler, ses bantları, kişisel ve kurumsal arşivler, gazete, dergi ve kitaplar, hasılı konuyla ilgili bütün masal çalışmaları proje kapsamında değerlendirilmektedir.

2019 yılında başlanan ve Cumhurbaşkanı Kararı ile yatırım programına alınan bu proje sayesinde 81 ilimizden şimdilik altı bini aşkın masal derlenmiş, pek çoğu denetimden geçmiş ve uygun görülen metinler www.masal.gov.tr genel ağ adresinden erişimine açılmıştır. Her geçen gün erişime açılan masal sayısı artmakta ve okuyuculardan gelen istek ve öneriler doğrultusunda projenin ilerlemesine katkı sağlanmaktadır.

PROJE FAALİYETLERİ

Masal Masal Türkiye

(Mobil Uygulama)

 

Türk Masal Külliyatı Projesi kapsamında derlenen masallar arasından Proje Bilim Kurulunca seçilen en güzel Türk masalları uzman bir heyet gözetiminde çocuklara özel yeniden yazılmakta ve mobil uygulama yoluyla yayımlanmaktadır. Masal Masal Türkiye adını verdiğimiz mobil uygulamayı playstore ve  appstore üzerinden akıllı telefonlara indirmek mümkündür. Uygulama sayesinde kapak resimleri çizilen masal metinleri önce derlendiği bölgelere, illere veya türlerine göre kümelenmektedir. Sonrasında profesyonel sanatçılar tarafından yorumlanan masallar, hem İstanbul Türkçesi hem de yöre ağızlarıyla seslendirilmektedir. Hâlihazırda 198 masalımız uygulama sayesinde okunup dinlenebilmektedir. Çalışmalarımız, 365 Türk masalını masal severlerle buluşturuncaya kadar devam edecektir.

Masal Masal Türkiye mobil uygulamasıyla Türk masallarını sadece Türk çocuklarıyla değil, dünya çocuklarıyla da buluşturduk. İlk etapta 25 Türk masalı İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça, Farsça, Rusça, İspanyolca ve Japoncaya çevrildi. Çeviri metinler de sekiz ayrı dilde seslendirildi. Böylece Türk masallarına küresel ölçekte erişim sağlandı.

 Masal Masal Türk Dünyası 

(Mobil Uygulama)

 

Türk dilli halklar arasında anlatılan en güzel Türk masallarından oluşan Masal Masal Türk Dünyası, playstore ve  appstore üzerinden akıllı telefonlara indirilebilen bir mobil uygulamadır. Alanın önde gelen uzmanlarınca seçilen Türk dünyası masalları çocuklara özel olarak yeniden kaleme alındı. Masallar, hem İstanbul Türkçesi hem de ait olduğu ülkenin Türkçesiyle seslendirildi. Böylece dinleyiciye Türkçenin birbirinden farklı yazı ve ses dilleri arasından seçme imkânı sunuldu.

Türkiye ve Azerbaycan masallarıyla başladığımız bu uygulama, Kazakistan, Kırgızistan, KKTC, Özbekistan ve Türkmenistan masallarıyla devam edecektir. Dili Türkçe olan halkların kültürel bağlarını sıklaştırmak ve zengin masal dünyamızda buluşmak muradıyla masallarımızı okuyalım, anlatalım, dinleyelim.

@akmbcocuk (Youtube TV Kanalı)

Çizgi film sevenleri de unutmadık. İlk etapta on masalın animasyon filmlerini hazırlattık. Bu filmlerden beşinin sekiz yabancı dilde izlenmesini sağladık. Özel çocuklarımız için işaret diliyle de yayımlanan bu animasyonlara Youtube üzerinden açtığımız @akmbcocuk kanalından erişebilirsiniz.

Masal Anlatma Kursları

Masal anlatıcılığı sanatını geliştirmek isteyenlere yönelik kurslar açtık. Bu kurslarla masalın büyülü dünyasına adım atmaya hevesli olanlara, masal anlatma tekniklerini öğrenme fırsatı sunduk. İlk etapta Türk Dili ve Edebiyatı, Halk Bilimi, Çağdaş Türk Lehçeleri, Türkçe Öğretmenliği, Okul Öncesi Öğretmenliği ve Sınıf Öğretmenliği bölümlerinin öğrencileri ve mezunlarıyla sınırlı tuttuğumuz kurslarımızda masal anlatıcılığının incelikleri, doğru tonlama ve vurgulama teknikleri, sesin ve beden dilinin kullanımı, masal anlatımının gücü ve dinleyiciyle etkileşimde bulunmanın yolları öğretildi. Katılımcılar, deneyimli eğitmenler eşliğinde uzaktan eğitim yoluyla dersler ve atölye çalışmaları ile masal anlatıcılığının inceliklerini keşfettiler. Kursu başarıyla bitiren kursiyerlere sertifika verdik.

 

 

• TÜRK DEVLET VE DÜŞÜNCE HAYATINA YÖN VEREN ŞAHSİYETLERİN KISA YAŞAM ÖYKÜLERİ SERİSİ VE ÇEVİRİSİ PROJESİ

 

Türk Devlet ve Düşünce Hayatına Yön Veren Şahsiyetlerin Kısa Yaşam Öyküleri Serisi ve Çevirisi Projesi, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığınca yürütülmekte olan kapsamlı bir araştırma, çeviri ve yayın projesidir.

2020 yılında başlanan ve Cumhurbaşkanı Kararı ile yatırım programına alınan bu projenin amacı,  Türk kültür ve medeniyetinde  iz bırakmış seçkin şahsiyetleri kısa yaşam öyküleriyle Türk ve dünya gençliğine  tanıtmaktır. Alanın uzmanı yazarlar tarafından kaleme alınan Türkçe metinler  sırasıyla Almanca, Arapça, Farsça, Çince, Fransızca, İngilizce, Rusça, Boşnakça, Japonca ve/veya İspanyolcaya çevrilmekte, yanı sıra Kırgız, Kazak ve Özbek dilerine aktarılıp set hâlinde yayımlanmaktadır.

Yunus Emre, Aydın Sayılı, Cahit Arf, Fatih Sultan Mehmet, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cezerî, Fârâbî, Mevlâna, Mimar Sinan, İbn-i Sînâ, Yusuf Has Hâcip, Kâtip Çelebi, Zeynep Kâmil, Barbaros Hayrettin Paşa, Hacı Bektaş-ı Veli, Ahmet Yesevî, Halil İnalcık, Fuat Sezgin, Ahmet Cevdet Paşa, Halide Edip Adıvar vb. pek çok şahsiyetimiz proje kapsamındadır. Yürütülmekte olan bu proje ile  Türk düşünce ve kültür dünyasının öncü şahsiyetlerinin yaşam öyküleri hazırlanmakta ve yabancı dillere çevrilerek yayımlanmaktadır.

Alanında temayüz etmiş bilim insanlarınca kaleme alınan şahsiyetlerimizin kısa yaşam öyküleri, uzman hakemler tarafından incelenmektedir. Gerekli düzeltmelerden sonra onaylanan metinler uluslararası çeviri standartlarına göre yürütülen süreçler sonunda çeşitli dillere çevrilmektedir. Daha sonra set hâlinde yayımlanan Türkçe ve çeviri metinler Dışişleri Bakanlığımız aracılığıyla ilgili ülkelere ulaştırılarak yetkin üniversite kütüphaneleri ve zengin kitaplıklarda okuyucusuyla buluşmaktadır.

Proje kapsamında bilimsel yöntemlerle yayımladığımız Türkçe ve çeviri kitap setlerinin küresel ölçekte milyonlarca okura ulaşması, yanı sıra okurların kendi dillerinde Türk kültür ve medeniyetinin önde gelen şahsiyetlerini tanıması projenin başarısı olacaktır.

PROJE YAYINLARI

1. Aşkın Dili Yunus Emre

Projemizin ilk ürünü olan ve Dr. Mustafa Tatcı tarafından kaleme alınan Aşkın Dili Yunus Emre adlı eser; Türkçe, Arapça, Farsça, Almanca, İngilizce, Fransızca, Rusça, Boşnakça, Japonca, Çince, Özbekçe, Kırgızca ve Kazakça olmak üzere 13 dilde yayımlanmış ve bir set olarak okuyuculara sunulmuştur. (2021)

 

2. Bir Cumhuriyet Bilgesi: Aydın Sayılı

Prof. Dr. Remzi Demir ve Prof. Dr. Melek Dosay Gökdoğan tarafından kaleme alınan Bir Cumhuriyet Bilgesi: Aydın Sayılı adlı eser; Türkçe, Almanca, İngilizce, Arapça, Rusça, Fransızca ve Farsça olmak üzere 7 dilde yayımlanmış ve bir set olarak okuyuculara sunulmuştur. (2022)

 

3. Matematiğe Adanmış Bir Ömür: Cahit Arf

Prof. Dr. Yıldıray Ozan tarafından kaleme alınan Matematiğe Adanmış Bir Ömür Cahit Arf adlı eser, Türkçe, Almanca, İngilizce, Arapça, Rusça, Fransızca ve Farsça olmak üzere 7 dilde yayımlanmış ve bir set olarak okuyuculara sunulmuştur. (2022)

 

4. Fatih Sultan Mehmet: Dünyanın Kaderini Değiştiren Hükümdar

Prof. Dr. Feridun Emecen tarafından kaleme alınan Fatih Sultan Mehmet Dünyanın Kaderini Değiştiren Hükümdar adlı eser, 2023 yılında Türkçe, Arapça, Farsça, Almanca, İngilizce, Fransızca, Rusça, Boşnakça, Japonca, Çince ve İspanyolca dillerinde toplam 11 (on bir) farklı dilde yayımlanmıştır. (2023)

 

5. Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu: Gazi Mustafa Kemal Atatürk

Prof. Dr. Temuçin Faik Ertan ve Dr. Ali Güler tarafından kaleme alınan Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk adlı eser, Cumhuriyetimizin 100. yılı olan 2023 yılında Türkçe, Arapça, Farsça, Almanca, İngilizce, Fransızca, Rusça, Boşnakça, Japonca, Çince ve İspanyolca dillerinde toplam 11 (on bir) farklı dilde yayımlanmıştır. (2023)

6. Cezerî: Orta Çağ’ın Ünlü Türk Mühendisi

Prof. Dr. Yavuz Unat tarafından kaleme alınan Cezerî Orta Çağ’ın Ünlü Türk Mühendisi adlı eser Türkçe, Almanca, İngilizce, Rusça, Fransızca, Arapça ve Farsça olmak üzere 7 ayrı dilde yayımlanmış ve birer set olarak okuyucularımızın hizmetine sunulmuştur. (2024)

7. Fârâbî: Çağları Aşan Filozof

Prof. Dr. Mehmet Vural tarafından kaleme alınan Fârâbî Çağları Aşan Filozof adlı eserlerimiz; Türkçe, Almanca, İngilizce, Rusça, Fransızca, Arapça ve Farsça olmak üzere 7 ayrı dilde yayımlanmış ve birer set olarak okuyucularımızın hizmetine sunulmuştur. (2024)

 

8. Kâtip Çelebi: Aklın Sesi

Prof. Dr. Bilal Yurtoğlu tarafından kaleme alınan Kâtip Çelebi Aklın Sesi adlı eser 2025 yılında Türkçe, Almanca, İngilizce, Arapça, Farsça, Fransızca ve Rusça dillerine çevrilmiş ve set olarak basımı gerçekleştirilmiştir. (2025)

9. Ahmed Yesevî: Türkistan’ın Pîri

Prof. Dr. Haşim Şahin tarafından kaleme alınan Ahmed Yesevî Türkistan’ın Pîri adlı eser Türkçe, Almanca, İngilizce, Fransızca, Özbekçe, Kazakça, Rusça, Arapça ve Farsça dillerine çevrilmiş ve set olarak basımı gerçekleştirilmiştir. (2025)

 

• CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK SANATI TARİHİ PROJESİ

           Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığının Türk kültürünü bilimsel yöntemlerle araştırmak, tanıtmak, yaymak ve bu alandaki kişi ve kuruluşları destekleyip onlarla iş birliği yapmak misyonu ve Türk kültürü araştırmalarında ulusal ve uluslararası düzeyde en yetkin Kurumlardan biri olmak; kültürümüzün temel değerlerini yaşatarak milli kültürü çağdaş medeniyetler seviyesi üzerine çıkarmak vizyonunu göz önüne alarak; Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Ansiklopedisi Projesi kapsamında Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki sanatı araştırmak, belgelemek, anlamak, yaymak suretiyle sanat tarihine ve kültürel mirasa katkıda bulunmak ve bu alanda çalışan öncelikli olarak öğrencilere, bu alanda çalışan akademisyenlere, öğretmenlere ve sanata ilgi duyan herkese güvenilir, kolay ulaşılabilir bir açık kaynak sağlamaktır.

          Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Ansiklopedisi (CTS) projesi ile Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki sanat hareketlerinin, sanatçıların, eserlerin yanı sıra koruma, restorasyon, sanat felsefesi, terminoloji üzerine bilgilere de yer vermeyi ve bu yolla öğrencilere, akademisyenlere ve sanatseverlere yönelik eğitim ve farkındalık oluşturmak amaçlanmaktadır. Belgelerin toplanması, arşivlenmesi ve korunmasıyla ilgili çalışmaları ve daha önce az bilinen veya üzerinde yeterince çalışılmamış sanatçıları, akımları veya eserleri keşfetmeyi ve anlamaya da katkı sunmak suretiyle proje uzun vadede, sanat tarihçileri, akademisyenler, müzeler, sanat galerileri ve diğer kültürel kurumlarla iş birlikleri yapmayı ve ağ oluşturmayı hedeflemektedir.

          Proje 2024 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı kapsamında desteklenmektedir. Proje logosunda Cumhuriyetimizin fikri ve kültürel temellerinin büyük ölçüde atıldığı DTCF binasının mimarisinden esinlenilmiştir.

          “Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Ansiklopedisi (CTS)” projesinde, ilk aşamada, 1923 yılından günümüze kadar uzanan tarihî süreç kademeli ve kapsamlı olarak ele alınacaktır. Proje kapsamında, editör, editör yardımcıları ve dil editörleri belirlenmiş, Bütünleşik Bilgi Sistemi üzerinden proje modülü oluşturulmuş, projede yer alacak yazarlar belirlenmiş, proje web sitesi arayüzü oluşturulmuş, proje web sitesinin kurulması işleri tamamlanma aşamasına gelmiştir. Alanlara göre yeni yazarlar belirlenmekte, yazım süreci devam etmektedir.  Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Ansiklopedisi projesinin yıllara sâri olarak devam etmesi planlanmaktadır.

• TÜRK SANATINDA SANATÇILAR ANSİKLOPEDİSİ (TÜRKSA)

          Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı’nın, Türk kültürünü bilimsel yöntemlerle araştırmak, tanıtmak, yaymak ve bu alandaki kişi ve kuruluşları destekleyip onlarla iş birliği yapmak misyonu ve Türk kültürü araştırmalarında ulusal ve uluslararası düzeyde en yetkin Kurumlardan biri olmak; kültürümüzün temel değerlerini yaşatarak millî kültürü çağdaş medeniyetler seviyesi üzerine çıkarmak vizyonunu göz önüne alarak “Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi” başlığı altında, plastik sanatlarla sınırlı olmak üzere, Türk sanatının yayıldığı geniş bir coğrafya üzerindeki eserlerin yapımında rol almış sanatçılara ilişkin tarihî bilgilerin bir araya getirilerek sanat tarihi ve kültürel miras çalışmalarına katkıda bulunulması ve başta akademi dünyası olmak üzere konuyla ilgilenen tüm çevrelere kolay ulaşılabilir ve güvenilir bir açık kaynak sağlanması amaçlanmıştır. Bu bağlamda, sözkonusu ansiklopedinin ilk aşamasında, Türkiye sınırları dahilinde, Selçuklu çağından ve 11. yüzyıldan başlayarak Osmanlı çağının sonuna ve 1923 yılına kadar uzanan bir tarih kesitinde adları ve/veya eserleri bilinen sanatçılara yer verilmesi planlanmıştır.

          Bilindiği üzere, Türkiye coğrafyasına yayılan mimari eserler üzerindeki Türk- İslâm çağına âit kitâbelerin derlenmesi çalışmalarına 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başlanmış; kitâbelerde adları belirlenen sanatçılar ve eserleri zamanla özel bir ilgi alanı hâline geldiği gibi, sanatçıların müstâkilen ele alındığı kimi yayınlar da yapılmıştır. Bu bağlamda, Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı çağında Türkiye coğrafyasındaki eserlerde çalıştıkları belirlenen sanatçılarla ilgili olarak A. Refik, K. Baykal, B. Brend, S. H. Gönçer, İ. H. Konyalı, L. A. Mayer, M. Meinecke, R. M. Meriç, M. Z. Oral, Y. Önge, B. Karamağaralı, M. K. Özergin, Z. Sönmez, Ş. Uzluk ve Z. Bayburtluoğlu gibi pek çok araştırmacı ve akademisyenin çalışmalarından meydana gelen önemli ve değerli bir külliyâtın mevcut olduğu bilinmektedir.

          “Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi (TÜRKSA)” adıyla dijital ortamda yayımlanacak ve Türkiye’de, Selçuklu çağından ve 11.yüzyıldan başlayarak Osmanlı çağının sonuna ve 1923 yılına kadar uzanan kronolojik bir sınır dâhilinde adları ve/veya eserleri bilinen bütün sanatçı ve zenaat erbabını kapsaması planlanan ansiklopedi, toplumun bütün kesimlerinin kolaylıkla erişimine imkân vermek üzere elektronik ortamda yayımlanacak ve ileride elde edilecek yeni tarihî veriler ışığında güncellenebilme imkânı da sunacaktır.

          Bu bağlamda, sözkonusu ansiklopedide, eserleri üzerindeki kitâbelerde “mimâr”, “ketebe”, “nakkaş”, “neccar”, “şâkird”, “kâşiger”, “sengtraş”, “haddad” veya “musavvir” gibi çeşitli unvânlarıyla birlikte adlarını kullanan ya da “amel-i” ibâresiyle sadece adlarını zikreden sanatçılar ve eserleri kadar, adları sadece yazılı ya da kimi görsel belge ve kaynaklardan tesbit edilip eserleri hakkında başkaca hiçbir bilgi bulunmayan sanatçılara da yer verilecektir.   

 

 

• TÜRKİYE GİYİNME KİMLİĞİ DİJİTAL PLATFORMU

TÜGİKİP Projesi ile geçmişten günümüze günlük yaşamın ve kültürün önemli parçası sayılan bugüne ulaşabilmiş geleneksel giyim-kuşam özelliklerini belgeleyerek gün yüzüne çıkarmak; gelecek nesillere giyinme kültürünü tanıtmak; sonraki araştırmalara ışık tutacak bir kaynak oluşturmak amaçlanmıştır.

Türkiye’nin coğrafi bölgelerine göre giysi ve giyinme unsurlarını belirleyerek analiz etmeyi ve Türkiye giyinme kültürünü gelecek nesillere aktaracak güncellenebilir bir içerikle “Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu” oluşturmayı amaçlamaktadır. Proje, bölgesel çalışma gruplarının oluşturulması, literatür derlemesi ve giyim türlerine yönelik çalışmaların yapılmasını içeren alt amaçlarla yürütülmektedir.

Proje, Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinde yaşayan halkın, yerleşim yerine göre kimi zaman farklılık kimi zaman benzerlik içeren geleneksel giyinme kültüründeki özellikleri ortaya koymayı planlamaktadır. Bunlar; giysi türleri, giyiniş biçimleri, giysilerin adları, giysilerde kullanılan malzemeler, renkler, motifler, aksesuarlar, üretim malzemeleri; giysi silueti, biçimi, formu; süsleme teknikleri ve giyinme ile ilgili terminoloji, giysilerin sembolize ettiği anlamları kapsamaktadır. Çok çeşitli veri kaynaklarından yola çıkarak giyinme kültürünün ortaya konması; bölge ve iller arasında bir karşılaştırmaya imkân tanıması; elde edilecek sonuçların yaygınlaşması ve herkesin ulaşılabilir olmasını sağlayacak bir dijital platform için içerik oluşturulması çeşitli veri kaynaklarını kullanarak bütüncül bir yaklaşım sunması ve sonuçları uluslararası düzeyde erişilebilir bir platforma taşıması gibi başlıklar bu projenin özgün değerleridir.

Projede nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada olduğu karma yöntem kullanılacaktır. Doküman ve görsel tarama yapılacaktır. Her bir veri toplama aşaması için şablon oluşturacak ölçütlere dayalı formlar geliştirilecektir. Proje taraması sonucu toplanan veri özelliklerine göre kodlama, yorumlama ve ilişkilendirmeler yapılacaktır. Araştırma verilerinin analizleri sonrasında, Türkiye’nin geleneksel giysilerinin bölge ve illere göre ortaya konulmasını sağlayacak dijital platform içerikleri hazırlanacaktır. Son aşama projenin yayınlanması ve yaygınlaştırılması olacaktır.

Proje, küresel moda etkisinin yerel giyim tarzlarına nüfuz etmesi ve bu durumun kültürel, etnik ve dini göstergeleri değiştirmesi bağlamında Türkiye’nin giyinme kimliğini incelemektedir. Geleneksel giyim-kuşam kültürünün günümüzdeki moda akımlarıyla etkileşimini, geleneksel kumaş ve aksesuar üretiminin azalmasını ve kültürel mirasın korunmasını ele almaktadır. Projenin sonucunda, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu oluşturulacak ve geleneksel giyim-kuşam kültürüne ilişkin veriler geniş kitlelere ulaştırılacaktır.

 

 

• TÜRK KÜLTÜRÜNÜN CANLI TANIKLARI BELGESEL FİLM SERİSİ

“Türk Kültürünün Canlı Tanıkları Belgesel Film Serisi” projesi Başkanlığımızın kurum içi projelerinden biri olarak 2007 yılında hayata geçirilmeye başlanmıştır.

Amacımız; kültürümüzle ilintili konularda çalışan, eserleriyle gelecek kuşaklara yol ve kaynak gösteren, üstlendikleri misyon ile ülkemiz sınırlarını aşıp, dünya çapında ilgi gören bilim ve sanat insanlarımızı ses ve görüntü yoluyla kaydederek bir arşiv oluşturmaktır.

 2007 ve 2010 yılları aralığında bu kapsamda beş adet belgesel filmi seyircisi ile buluşmuştur. Bunlar: Ord. Prof. Dr. Aydın SAYILI, Dr. Müjgan CUNBUR , Prof. Dr. Semavi EYİCE, Prof. Dr. Oktay ASLANAPA  Prof. Dr. Necati ÖNER’dir.

2022 yılında Başkanlığımız; “Türk Kültürünün Canlı Tanıkları” belgesel serisine Türk kültürüne üstün hizmetlerde bulunmuş, alanının seçkin üç bilim insanını daha eklemiştir. 2022 yılı içerisinde;  Prof. Dr. Esin KÂHYA, Prof. Dr. Uğur DERMAN, Müjgan ÜÇER gibi Türk kültürüne değerli katkıları olan bilim insanlarımızın hayatlarından kesitler de izleyicisine kavuşmuştur.

2023 yılı içerisinde projemize; Prof. Dr. Ahmet Yaşar OCAK, Prof. Dr. İoanna KUÇURADİ, Prof. Dr. Önder KÜÇÜKERMAN, Prof. Dr. Ali UÇAN gibi Türk kültür ve sanat hayatında iz bırakmış nadide bilim insanlarımızın belgesellerini projemize ekledik.

2024 yılı içerisinde ise Prof. Dr. Şafak URAL, Prof. Dr. Ahmed Güner SAYAR, Prof. Dr. Saim SAKAOĞLU ve Prof. Dr. Oluş ve Rüçhan ARIK çiftinin belgesel filmleri de projemize eklenmiştir.

2025 yılında projemiz kapsamında alanının en yetkin isimlerinden; Prof. Dr. Prof. Dr. Umay Günay Türkeş, Prof. Dr. Süleyman Uludağ,  Prof. Erol Deran, Yücel Başmakçı belgesel filmleri tamamlanmış ve yayınlanmıştır.

Bu kapsamda yıllara sari olarak devam ettirmekte olduğumuz Kurum içi projemiz 2026 yılı için Türk kültür çalışmalarına temayüz etmiş yeni isimler ile devam edecektir.

“Türk Kültürünün Canlı Tanıkları Belgesel Film Serisi Projemiz 2026 yılı Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı kapsamına alınmıştır ve Yönetim Kurulunun 21.01.2026 tarihli ve 909/44 sayılı kararı gereği Kurumumuzca yürütülmeye devam etmektedir.

Belgesellerimizin erişim uzantısı: https://akmb.gov.tr/etkinlikler/belgeseller/turk-kulturunun-canli-taniklari-belgeseli/

 

 

• DİJİTAL TÜRK MİTOLOJİSİ ANSİKLOPEDİSİ PROJESİ

Türk mitolojisi, Türk milletinin binlerce yıllık tarihsel yolculuğu boyunca şekillenen inanç sistemleri, kültürel kodlar, semboller ve sözlü geleneklerin en köklü ifade biçimlerinden biridir. Bu kültürel birikimi günümüz dijital olanaklarıyla bilimsel bir çerçevede, çok dilli ve erişilebilir bir yapıda sunmak amacıyla “Dijital Türk Mitolojisi Ansiklopedisi” projesi hazırlanmıştır.

Bilimsel derinlik ve sistematik yaklaşım kapsamında Türk mitolojisine dair mevcut akademik bilgilerin sistemli biçimde bir araya getirilmesi ve ulusal ve uluslararası literatürde dağınık halde bulunan verilerin tek çatı altında toplanması hedeflenmektedir. Dijital kültürel bellek oluşturmak amacıyla Türk mitolojisi dijital ortamda geleceğe taşınarak kalıcı bir dijital kültür arşivi oluşturulacak, görsel, işitsel ve metinsel içeriklerle zenginleştirilmiş bir platform kurulacaktır. Erişilebilirliği artırmak doğrultusunda Türk mitolojisi üzerine çalışan akademisyenler, araştırmacılar, eğitimciler ve meraklılar için kapsamlı ve kolay erişilebilir bir başvuru kaynağı sunulacak, engelsiz ve çok dilli kullanım imkânı sağlanacaktır (Türkçe, İngilizce, Rusça, Moğolca vb.). Eğitim ve yaygın kültür bağlantısını güçlendirmek için ilkokuldan üniversiteye kadar farklı düzeylerde eğitim kurumlarında kullanılabilecek içerikler üretilecek ve kamuoyunun mitolojik değerler konusunda bilinçlenmesine katkı sağlanacaktır. Uluslararası bilimsel itibar ve işbirliği kapsamında Türk mitolojisi uluslararası akademik platformlarda daha görünür kılınacak, Orta Asya, Kafkasya ve Balkanlar gibi kültürel bağları olan coğrafyalarla ortak projeler geliştirilecektir.

Web tabanlı, dinamik ve kullanıcı dostu bir dijital ansiklopedi platformu kurulacak; bu platform arama motoru, içerik filtreleme ve konu haritaları gibi özellikler içerecektir. Tanrılar, ruhlar, yaratıklar, kahramanlar, kozmogoni, kutsal mekânlar ve ritüeller gibi başlıklar altında alfabetik ve tematik olarak 1000’den fazla madde hazırlanacaktır. Türkiye içinden ve dışından mitoloji uzmanı akademisyenlerin katkısıyla akademik katkı sunan yazarlardan oluşan çok yazarlı bir yapı oluşturulacaktır. Haritalar, illüstrasyonlar, geleneksel sanat yorumları, çizim videoları ve seslendirmelerle zenginleştirilmiş bir görsel ve işitsel arşiv hazırlanacaktır. Başlangıçta Türkçe ve İngilizce olmak üzere en az iki dilde yayın yapılacak, uzun vadede diğer Türk lehçeleri de çok dilli yayınlama altyapısına eklenecektir. Platform tüm cihazlardan erişilebilir olacak ve görme engelli bireyler için erişim desteği içerecektir. Okullarda kullanılmak üzere mitolojik kavramlara dair animasyonlar, videolar, infografikler ve öğretmen kılavuzları gibi eğitim içeriği ve öğretici materyaller üretilecektir. Dijital projenin temelini oluşturan seçilmiş maddeler “Türk Mitolojisi Sözlüğü” adıyla basılı olarak da yayımlanacaktır. Projenin tanıtımı için bilimsel sempozyumlar, yurtdışı fuarlar ve kültür etkinliklerinde uluslararası tanıtım ve sunumlar yapılacaktır.

Dijital ansiklopedi bir yayın kurulu tarafından sürekli güncellenecek, kullanıcılardan gelen öneri ve düzeltme talepleri değerlendirilecektir. Yapay zekâ destekli içerik öneri sistemleri geliştirilecek ve üniversiteler ile araştırma merkezleriyle iş birliği devam ettirilecektir.

Dijital Türk Mitolojisi Ansiklopedisi, kültürel hafızamızı dijital çağın gereklerine uygun biçimde geleceğe taşıma çabasıdır. Bu proje ile yalnızca bir bilgi kaynağı değil, aynı zamanda halk anlatıları ile akademiyi buluşturan yaşayan bir kültürel platform inşa edilecektir. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, bu proje aracılığıyla Türk kültürünün köklerine inen mitolojik zenginliği gün yüzüne çıkarmayı ve dünya ile paylaşmayı amaçlamaktadır.

 

 

• GÖKYÜZÜNÜN ANAHTARI USTURLAP KILAVUZU

Başkanlığımızın 2025 yılında hayata geçirdiği önemli projelerden birisi Gökyüzünün Anahtarı Usturlap Projesi’dir. Projemiz kapsamında astronomi tarihinde çok önemli bir yeri olan usturlap aletini araştırmak,  bilim tarihine ve kültürel mirasa katkıda bulunmak amacıyla öncelikli olarak öğrencilere, öğretmenlere, bilim tarihine ve astronomiye ilgi duyan herkese kolay ulaşılabilir bir usturlap aleti ve kullanım kılavuzu aracılığıyla kaynak sağlamak hedeflenmektedir.

Projemiz kapsamında usturlap ölçümüne ilişkin uygulamalı atölyeler, gözlem etkinlikleri ve disiplinler arası birçok bilimsel faaliyet gerçekleştirmeyi hedeflemekteyiz. Gökyüzünün Anahtarı Usturlap Projesi kapsamında 2025 Nisan ayında basımını gerçekleştirdiğimiz Kılavuzumuz ve Kılavuzumuza dâhil olan karton usturlap sayesinde; bilime, astronomiye, matematiğe ilgi duyan herkese, kolay ulaşılabilir bir usturlap aleti ve bu aletin kullanımının açıklandığı kılavuz ile kaynak sağlanmış olacaktır. Yayımlanmış olan kılavuz kitabında usturlabın çalışma prensibi ile nasıl ve ne şekilde ölçümlerin yapılacağı detaylı bir şekilde ele alınırken kitapla birlikte verilecek karton usturlapla bunun uygulamalı olarak deneyimlenmesi amaçlanmıştır.

Gökyüzünün Anahtarı Usturlap Projesi kapsamında ilk etkinliğimizi astronomi tarihi açısından büyük bir öneme sahip olan Harran’da 5-6 Mayıs 2025 tarihinde gerçekleştirdik.

Sempozyum kapsamında 5 Mayıs Harran Üniversitesi ev sahipliğinde Harran’da Bilim, İnanç ve Astronomi başlıklı üç oturum gerçekleştirilmiş olup etkinlik sonunda Uygulamalı Usturlap Atölyesi ve Modern teleskoplar ile gece gözlem etkinliği gerçekleştirilmiştir. Ayrıca etkinlik sürecinde Usturlap zanaatkarı olan Cebrail Çukurkaya kendi koleksiyonundan oluşan tarihi pirinç usturlap sergisi gerçekleştirmiştir.

Sempozyumun ikinci günü Harran Kaymakamlığı ev sahipliğinde lise öğrencilerine yönelik Uygulamalı Usturlap Ölçüm Etkinliği ve Modern teleskop ile gece gözlem etkinliği gerçekleştirilmiştir.

Ayrıca Başkanlığımızın kuruluşundan bugüne dört yılda bir düzenlediği 10. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi kapsamında 10 Ekim 2025 tarihinde Ankara’da usturlap atölyesi ve usturlap sergisi düzenlenmiştir.

“Gökyüzünün Anahtarı Usturlap Projemiz 2026 yılı Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı kapsamına alınmıştır ve Yönetim Kurulunun 21.01.2026 tarihli ve 909/44 sayılı kararı gereği Kurumumuzca yürütülmeye devam etmektedir.